ACHALAMઅચલગચ્છ
અચલગચ્છ, જેને અંચલગચ્છ અને વિધિપક્ષ ગચ્છ પણ કહે છે, દાદાશ્રી આર્યરક્ષિતસૂરિએ શરૂ કરેલી શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક જૈન પરંપરા છે. આજે કચ્છ, મુંબઈ અને આખી દુનિયામાં વસતા મોટા ભાગના કચ્છી વીસા ઓસવાળ અને દસા ઓસવાળ જૈન પરિવારોનો આ ગચ્છ છે.
અચલગચ્છની શરૂઆત
દાદાશ્રી આર્યરક્ષિતસૂરિનો જન્મ આબુ પાસેના દંતાણી ગામમાં વયજાકુમાર તરીકે થયો હતો. સમાજના પંચાંગમાં તેમનો જન્મ વિ.સં. ૧૧૩૬ (શ્રાવણ સુદ ૯) અને દીક્ષા વિ.સં. ૧૧૪૨ (વૈશાખ સુદ ૮) નોંધાયેલી છે; દીક્ષામાં તેમનું નામ મુનિ વિજયચંદ્ર રાખવામાં આવ્યું.
તેમણે જોયું કે સાધુ જીવનમાં શિથિલતા આવી ગઈ હતી અને આગમમાં લખેલી સાચી વિધિ પળાતી ન હતી. તેમણે એ વિધિ ફરી સ્થાપવાનું કામ ઉપાડ્યું. એટલે તેમની આસપાસના સાધુઓનો સમૂહ પહેલાં વિધિપક્ષ કહેવાયો. સમાજ ગચ્છની શરૂઆત વિ.સં. ૧૧૬૯ (ઈ.સ. ૧૧૧૩) ગણે છે; ભાલેજમાં તેમને આચાર્ય પદ મળ્યું અને નામ આર્યરક્ષિતસૂરિ થયું.
તેઓ લગભગ ૧૦૦ વર્ષ જીવ્યા અને આજના બનાસકાંઠા જિલ્લાના બેણપમાં સંલેખના (સંથારો) કરીને દેહ છોડ્યો.
અચલ અને અંચલ નામ કેમ
બે જૂની કથાઓ આ નામો સમજાવે છે. એક કથામાં ગુજરાતના રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહે આ સમુદાયને અચલ કહ્યો, એટલે "જે ડગે નહીં", કારણ કે આચાર્ય પોતાના વચન પર અડગ રહ્યા. બીજી કથામાં રાજા કુમારપાળે જોયું કે એક શ્રાવકે મુહપત્તિને બદલે ખેસનો છેડો (અંચલ) મોં આગળ રાખીને ગુરુવંદન કર્યું. આચાર્ય હેમચંદ્રસૂરિએ કહ્યું કે આ રીત શાસ્ત્ર મુજબ સાચી છે, અને સમુદાય અંચલગચ્છ તરીકે ઓળખાયો. આજે બંને નામ વપરાય છે.
અચલગચ્છની વિશેષતા
- શ્રદ્ધા બધા શ્વેતાંબર જૈનો જેવી જ છે: અહિંસા, અનેકાંતવાદ, અપરિગ્રહ અને ૨૪ તીર્થંકર.
- મહાકાળી માતા અચલગચ્છનાં અધિષ્ઠાયિકા દેવી છે. પરંપરા કહે છે કે દાદાશ્રી આર્યરક્ષિતસૂરિની તપસ્યાથી પ્રભાવિત થઈને તેમણે ગચ્છ અને તેના શ્રાવકોની રક્ષાનું વચન આપ્યું. સમાજ મહાકાળી માતા આરાધના દિવસ ઊજવે છે (આસો સુદ ૧ (ગુરુ, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૭)).
- અચલગચ્છની પોતાની આચાર્ય પરંપરા (પટ્ટાવલી) અને પોતાનું પંચાંગ છે. તિથિનો ક્ષય કે વૃદ્ધિ થાય ત્યારે અચલગચ્છ પોતાનો નિયમ પાળે છે, એટલે પર્વનો દિવસ બીજા ગચ્છ કરતાં જુદી તારીખે આવી શકે. તેથી સમાજ અચલગચ્છનું પંચાંગ વાપરે છે.
- અંચલથી ગુરુવંદન જેવી કેટલીક વિધિ ગચ્છની પોતાની પરંપરા મુજબ થાય છે.
કચ્છ અને મુંબઈમાં અચલગચ્છ
અચલગચ્છ સૌથી વધુ કચ્છી વીસા ઓસવાળ અને દસા ઓસવાળ જૈનોમાં ફેલાયો. યુગપ્રધાન દાદાશ્રી કલ્યાણસાગરસૂરિએ છેલ્લું ચાતુર્માસ ભુજમાં કર્યું અને ઈ.સ. ૧૬૬૧માં ત્યાં કાળધર્મ પામ્યા. અબડાસાની પંચતીર્થી, ભદ્રેશ્વર અને માંડવી પાસેનું ૭૨ જિનાલય તીર્થ, બધાં કચ્છમાં છે. કચ્છી પરિવારો મુંબઈ ગયા ત્યારે તેમણે મુલુંડ, ઘાટકોપર, માટુંગા અને બીજા ઘણા વિસ્તારોમાં અચલગચ્છ સંઘો બાંધ્યા, અને આજે પણ એ સંઘો સમાજ જીવનનું કેન્દ્ર છે.
વધુ વાંચો
લોકો પૂછે છે
અચલગચ્છ શું છે?
અચલગચ્છ (અંચલગચ્છ, વિધિપક્ષ) દાદાશ્રી આર્યરક્ષિતસૂરિએ વિક્રમના બારમા સૈકામાં શરૂ કરેલો શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક જૈન ગચ્છ છે. મોટા ભાગના કચ્છી વીસા ઓસવાળ અને દસા ઓસવાળ જૈનો આ ગચ્છના છે.
અચલગચ્છના સ્થાપક કોણ?
દાદાશ્રી આર્યરક્ષિતસૂરિ, જેમનો જન્મ આબુ પાસેના દંતાણીમાં વયજાકુમાર તરીકે થયો. સમાજ ગચ્છની શરૂઆત વિ.સં. ૧૧૬૯ (ઈ.સ. ૧૧૧૩) ગણે છે.
હાલના અચલગચ્છાધિપતિ કોણ છે?
આચાર્ય કલાપ્રભસાગરસૂરિ. આચાર્ય ગુણોદયસાગરસૂરિના કાળધર્મ પછી વિ.સં. ૨૦૭૭માં તેમને અચલગચ્છાધિપતિ પદ મળ્યું.
અચલગચ્છનાં અધિષ્ઠાયિકા દેવી કોણ?
મહાકાળી માતા. સમાજ ચક્રેશ્વરી દેવીને પણ પૂજે છે.
અંચલગચ્છ નામ કેમ પડ્યું?
એક શ્રાવકે મુહપત્તિને બદલે અંચલ (ખેસનો છેડો) રાખીને ગુરુવંદન કર્યું અને આચાર્ય હેમચંદ્રસૂરિએ તેને શાસ્ત્ર મુજબ સાચું કહ્યું, એટલે.
ACHALAM
બધી તિથિઓ, પચ્ચક્ખાણના સમય અને પર્વની યાદ મફત ACHALAM એપમાં છે.
સ્રોત: Achal Gaccha (Wikipedia) · Aryarakshitsuri (Wikipedia) · Kalyansagarsuri (Wikipedia) · Achalgach, CVO DJM · Palitana temples (Wikipedia) · Girnar Jain temples (Wikipedia) · Bhadreshwar Jain Temple (Wikipedia) · Kothara and Naliya tirth, jainsite.com. કંઈ ખોટું લાગે? સમાજ કાર્યાલય અમને અહીં લખી શકે છે: [email protected].