પાલીતાણા: શ્રી શત્રુંજય મહાતીર્થ

શત્રુંજય, જેને સિદ્ધાચલ અને સિદ્ધગિરિ પણ કહે છે, શ્વેતાંબર જૈનોનું સૌથી પવિત્ર તીર્થ છે. ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં પાલીતાણા ઉપર આવેલો આ ડુંગર આદિનાથ દાદાના દેરાસરથી શોભે છે.

તીર્થ વિશે

પરંપરા કહે છે કે ભગવાન આદિનાથ (ઋષભદેવ) આ ડુંગર પર અનેક વાર પધાર્યા, અને અહીં અસંખ્ય આત્માઓ મોક્ષ પામ્યા, તેથી તેને સિદ્ધાચલ કહે છે. મુખ્ય દેરાસર આદિનાથ દાદાનું છે. તેની આસપાસ ટૂંકો નામના સમૂહોમાં આશરે ૯૦૦ દેરાસરો છે; સરકારી યાદીમાં ૮૬૩ ગણાય છે, અને બીજી ગણતરીમાં વધુ.

ચઢાણ લગભગ ૩,૫૦૦ પગથિયાંનું છે. રાત્રે ડુંગર પર કોઈ રોકાતું નથી, અને ઉપર ખાવાનું લઈ જવાતું નથી. ચાતુર્માસ (ચોમાસા) દરમિયાન યાત્રા બંધ રહે છે; કારતક પૂનમે ફરી ખૂલે છે.

યાત્રાઓ અને દિવસો

કારતક પૂનમ: ચાતુર્માસ પછી યાત્રા ફરી ખૂલે છે; સમાજ આ દિવસે સિદ્ધાચલ ભાવયાત્રા પણ કરે છે (કારતક સુદ ૧૫ (મંગળ, ૨૪ નવેમ્બર ૨૦૨૬)).
ફાગણ સુદ ૧૩, છ ગાઉ યાત્રા: યાત્રાળુઓ ડુંગરની છ ગાઉની પ્રદક્ષિણા કરે છે (ફાગણ સુદ ૧૩ (શુક્ર, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૭)).
નવ્વાણું (૯૯) યાત્રા: તપસ્યા સાથે, સામાન્ય રીતે થોડાં અઠવાડિયાંમાં, ડુંગર ૯૯ વાર ચઢવો.
અચલગચ્છ પંચાંગમાં શત્રુંજય યાત્રા દિવસ: ચૈત્ર સુદ ૧૫ (મંગળ, ૨૦ એપ્રિલ ૨૦૨૭).

અચલગચ્છ અને શત્રુંજય

૧૫૯૪માં યુગપ્રધાન દાદાશ્રી કલ્યાણસાગરસૂરિના માર્ગદર્શનમાં જામનગરના લાલન બંધુઓ, શેઠ વર્ધમાન અને શેઠ પદમસિંહ, મોટો સંઘ લઈને પાલીતાણા ગયા અને ડુંગર પર દેરાસર શરૂ કર્યું. દાદાશ્રી કલ્યાણસાગરસૂરિએ ૧૬૧૭માં તેની પ્રતિષ્ઠા કરી. પ્રખ્યાત કેશવજી નાયકની ટૂંક કચ્છના કોઠારાના એક શેઠે બંધાવી હતી, જે અબડાસા પંચતીર્થીનું એક ગામ છે.